Tillögur nefndar um stofnun þjóðgarðs norðan Vatnajökuls
Nefnd sem umhverfisráðherra skipaði í október 2002 til þess að gera tillögur um stofnun þjóðgarðs eða verndarsvæðis norðan Vatnajökuls hefur skilað tillögum ásamt ítarlegri greinargerð.
Í nefndinni voru alþingismennirnir Arnbjörg Sveinsdóttir tilnefnd af Sjálfstæðisflokki, Magnús Stefánsson tilnefndur af Framsóknarflokki, Steingrímur J. Sigfússon tilnefndur af Vinstri hreyfingunni grænu framboði og Össur Skarphéðinsson tilnefndur af Samfylkingunni ásamt Magnúsi Jóhannessyni ráðuneytisstjóra í umhverfisráðuneytinu sem var formaður nefndarinnar. Nefndin er einhuga um tillögurnar. Tillögur nefndarinnar voru unnar í nánu samráði við heimamenn og hlutaðeigandi aðila.
Nefndin telur að svæðið norðan Vatnajökuls bjóði upp á einstaka möguleika á stofnun þjóðgarðs í alþjóðlegu samhengi og mundi með nauðsynlegum aðgerðum ennfremur styrkja ferðaþjónustu og byggð á svæðinu.
Nefndin leggur til að ríkisstjórnin ákveði að stofna Vatnajökulsþjóðgarð, sem nái til jökulsins og nærliggjandi áhrifasvæða hans, á næstu fimm til átta árum og að þegar verði hafist handa við nauðsynlegan undirbúning að stofnun þjóðgarðsins.
Nefndin leggur til að svæði þjóðgarðs norðan Vatnajökuls nái frá vatnaskilum á Vatnajökli í suðri til Tungnársvæðis vestan jökuls og taki yfir Vonarskarð, Tungnafellsjökul, meginhluta Ódáðahrauns, Jökulsá á Fjöllum ásamt helstu þverám eins og Kreppu, Kverká, Svartá og vatnasviði öllu eins og við verður komið, Vesturöræfi, Snæfell og Eyjabakkasvæðið. Heildarstærð svæðisins er um 10.600 km2 og það fellur undir stjórnsýslu sjö sveitarfélaga, þ.e. Ásahrepps, Þingeyjarsveitar, Skútustaðahrepps, Kelduneshrepps, Öxarfjarðarhrepps, Norður-Héraðs og Fljótsdalshrepps.
Nefndin leggur til að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs verði gerð með sérstökum lögum og að aðild heimamanna að stjórn og rekstri þjóðgarðsins verði tryggð og verði með öðrum hætti en verið hefur í þeim þremur þjóðgörðum sem stofnaðir hafa verið og eru undir stjórn umhverfisráðherra. Lagt er til að svæðinu norðan Vatnajökuls ásamt tilheyrandi hluta jökulsins verði skipt í þrjú rekstrarsvæði þjóðgarðsvarða undir sameiginlegri yfirstjórn en þar með talinn er núverandi þjóðgarður í Jökulsárgljúfrum. Nefndin telur að með sömu nálgun á syðri hluta jökulsins væri rétt að gera ráð fyrir að Vatnajökulsþjóðgarði, sem næði til jökulsins og annarra helstu áhrifasvæða hans, væri skipt upp í sex rekstrarsvæði þjóðgarðsvarða og þar með væri talinn núverandi þjóðgarður í Skaftafelli. Slíkur þjóðgarður yrði að mati nefndarinnar einstakur í heiminum hvað varðar stærð og fjölbreytileika og myndi að mati kunnugra verða aufúsugestur á heimsminjaskrá Sameinuðu þjóðanna um markverða staði í heiminum og tvímælalaust með þeim markverðustu á sviði jarðfræði og landmótunar.
Í tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir að hefðbundnar landnytjar innan þjóðgarðsins geti haldist mikið til óbreyttar, þ.e.a.s. veiðinytjar og beitarafnot á grundvelli sjálfbærrar nýtingar.
Nefndin leggur til að flokkun verndarsvæðisins með hliðsjón af verndarmarkmiðum og landnýtingu verði ákveðin skv. alþjóðlegum skilgreiningum, þ.e. flokkun Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna (IUCN) um vernduð svæði og hefur nefndin unnið frumdrög að slíkri flokkun fyrir þjóðgarðssvæðið í heild.
Nefndin telur að samhliða ákvörðun um stofnun þjóðgarðs norðan Vatnajökuls þurfi að ákveða lágmarksuppbyggingu aðstöðu á vegum þjóðgarðsins til þess að mæta umferð gesta um svæðið og er gerð nánari grein fyrir þeim í tillögum nefndarinnar. Þessi uppbygging er að mati nefndarinnar forsenda fyrir stofnun þjóðgarðsins. Áætlaður kostnaður við þessa uppbyggingu nemur um 600 milljónum króna. Áætlaður rekstrarkostnaður þjóðgarðs norðan Vatnajökuls er um 130 milljónir króna á ári.
Landsvirkjun og Alcoa hafa lýst yfir stuðningi við stofnun þjóðgarðs eða verndarsvæðis norðan Vatnajökuls eins og fram kemur í sameiginlegri viljayfirlýsingu fyrirtækjanna og ríkisstjórnar Íslands frá 19. júlí 2002. Forsvarsmenn Alcoa hafa fylgst með starfi nefndarinnar og hafa lýst yfir miklum áhuga á verkefninu og vilja til að styðja framgöngu þess.
Fyrirtækið Rannsóknir og ráðgjöf ferðaþjónustunnar telja að verði farið að tillögum nefndarinnar um þjóðgarð norðan Vatnajökuls og í þá uppbyggingu sem lagt er til megi gera ráð fyrir að lágmarki 1,5 - 2,0% aukningu ferðamanna hingað til lands en það gæti svarað til hækkunar gjaldeyristekna um 1,2 - 1,5 milljarða króna á ári. Þar af mætti ætla að um 700 milljónir kæmu inn á svæðið í auknum tekjum árlega. Ennfremur spáir fyrirtækið að ferðamönnum muni fjölga um 5% til viðbótar verði stofnaður Vatnajökulsþjóðgarður sem nái til alls jökulsins og svæða norðan og sunnan hans. Þetta gæti þýtt um 32 þúsund fleiri ferðamenn og viðbótargjaldeyristekjur upp á um 4 milljarða króna.
Skýrsla nefndarinnar með viðaukum A - E
Viðauki F
Viðauki G
Viðauki H
Fréttatilkynning nr. 20/2004
Umhverfisráðuneytið
