Ávarp Jónínu Bjartmarz, umhverfisráðherra á ráðstefnu um Skerjafjörð
Forseti Íslands, fundarstjóri, bæjarstjórar og aðrir gestir.
Það er sannarlega ánægjulegt að vera með ykkur hér í dag og fá tækifæri til þess að fara nokkrum orðum um hugmyndir um verndun fjörunnar og lífríkis hennar hér við Skerjafjörðinn og annað sem umhverfisráðuneytið og stofnanir þess eru að vinna að á sviði náttúruverndar.
Eins og ykkur er kunnugt og Árni Bragason hefur rakið hér fyrr í dag var samþykkt á Alþingi þingsályktunartillaga vorið 2004 um náttúruverndaráætlun tímabilið sem nær yfir 2004-2008 sem felur umhverfisráðuneytinu að vinna að friðlýsingu 14 nýrra svæða á landinu auk þess að stofna Vatnajökulsþjóðgarð. Markmiðið er að stuðla að traustari verndun íslenskrar náttúru, meðal annars með því að mynda net verndarsvæða til þess að vernda líffræðilega fjölbreytni landsins. Helmingur þessara svæða eru vel þekkt og mikilvæg fuglasvæði og auk þess vinsælir ferðamannastaðir eða útivistarsvæði. Tvö þeirra hafa mikla þýðingu fyrir fjölda farfugla sem heimsækja landið vor og haust þ.e. Álftanes og Skerjafjörður, eins og heimamenn hér þekkja vel, sama á við um Álftanes, Akra og Löngufjörur í Borgarfirði. Ég geri ráð fyrir því að markmið náttúruverndaráætlunar hafi verið akið að öðru leyti hér í dag.
Ég vil þó nota þetta tækifæri hér og minnast á einn þátt náttúruverndaráætlunar, en það er stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, en frumvarp þar að lútandi er til umfjöllunar á Alþingi sem stendur. Það er mikilvægt að halda því til haga að náttúruvernd er ein tegund landnýtingar, þar sem ákveðið er að taka tiltekið landsvæði til verndar. Fyrirhugaður Vatnajökulsþjóðgarður er gott dæmi um slíka landnýtingu. Gangi þau áform eftir, sem ég hef fulla ástæðu til að ætlað verður um að ræða rúmlega 13 þúsund ferkílómetra landsvæðis, þar sem náttúrufar sem á óvíða sinn líka á heimsvísu mun hafa aðdráttarafl langt út fyrir landsteinana.
Á undanförnum misserum hefur umræða um verndun náttúrunnar á hálendinu, einkum vegna virkjanaáforma, vegalagninga og fleiri framkvæmda sem áhrif geta haft á náttúruna verið áberandi. Náttúruvernd er hins vegar nauðsynleg víðar en á hálendinu. Það er jafn mikilvægt að styrkja náttúruvernd í og við þéttbýli til þess að almenningur eigi kost á að njóta útivistar á náttúrulegum svæðum í nágrenni þéttbýlisins og nærri heimilum sínum. Jafnframt er áríðandi að landsmenn geti notið líffræðilegrar fjölbreytni og ósnortinnar íslenskrar náttúru í sínu nánasta umhverfi. Þetta endurspeglast meðal annars í þeim svæðum sem fyrsta náttúruverndaráætlun 2004-2008 tekur til.
Strandlengja höfuðborgarsvæðisins er löng og er vinsæl til útivistar. Nýtur fjöldi fólks gönguferða sem og fugla- og náttúruskoðunar við ströndina. Sums staðar hafa framkvæmdir í gegn um tíðina leitt til verulegrar breytinga á umhverfi strandarinnar hér við höfuðborgarsvæðið. Slíkt leiðir til vitanlega til þess að fæðu- og búsvæðum margra tegunda lífvera meðal annars fugla raskast. Það hefur einnig leitt til þess að hlutar fjörunnar eru nú óaðgengilegri sem útivistarsvæði. Hins vegar, þrátt fyrir alla þá byggðaþróun og fjölgun sem orðið hefur á örfáum áratugum hér á Innnesjum, má segja að sveitarstjórnir og skipulagsyfirvöld hafa verið framsýn í störfum sínum. Því verulegur hluti strandarinnar frá Gróttu suður í Hafnarfjörð hefur haldast óraskaður. Í því eru fólgin ómetanleg verðmæti fyrir íbúa þessa landshluta. Við getu ekki litið fram hjá því það eru mikil lífsgæði fólgin í því fyrir þéttbýlisbúa að eiga þess kost að njóta náttúrugæða og umhverfis sem er ómanngert að mestu leyti. Nú eru á vegum einhverra sveitarfélaga hér á höfuðborgarsvæðinu fyrirhugaðar umfangsmiklar breytingar á ströndinni og grunnsvæi meðal annars með auknum landfyllingum. Við undirbúning og ákvarðanatöku um slíkar landfyllingar er mikilvægt að hugað sé að umhverfisþáttum og þeim áhrifum sem framkvæmdirnar hafa á lífríkið og aðgengi almennings að náttúrulegum svæðum.
Ég tel brýnt að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu hafi samráð og samvinnu um verndun strandsvæða höfuðborgarsvæðisins og hvernig best megi varðveita náttúrulegt ástand og yfirbragð strandsvæðanna og eyja svæðisins. Mikilvægt er að sveitarfélögin taki höndum saman um að friðlýsa það svæði við Skerjafjörðinn sem er á náttúruverndaráætlun til þess að vernda náttúrufar svæðisins til framtíðar og skapa samfellt útivistarsvæði meðfram strandlengjunni. Að sjálfsögðu þarf í þessu ferli að ræða um mismunandi nýtingu og mismunandi verndarstig. Mikilvægt er að meta hvaða svæði eru mikilvægust út frá náttúrufari og hvernig best megi viðhalda ásýnd og eðli þeirra. Það þarf jafnframt að sjá til þess að breytingar á svæðum sem minni þýðingu hafa fyrir líffræðilega fjölbreytni, jarðfræði eða vegna útivistar rjúfi ekki heildarsýn og samfellu svæðisins eða skerði útivistargildi þess.
Fyrir tæpum tveimur árum var haldin hér á landi alþjóðleg ráðstefna um tengsl náttúru og friðlýstra svæða við heilsu, vellíðan og útivist. Þar kom skýrt fram hjá fyrirlesurum frá öllum Norðurlandanna að útivist á náttúrulegum svæðum hefur margháttuð jákvæð áhrif á fólk, s.s. heilsufar og lífsánægju, dregur úr streitu, eykur tengsl við náttúruna og bætir skilning á tengslum og stöðu mannsins í náttúrunni. Það skiptir miklu fyrir lífsgæði fólks í þéttbýli að menn hafi góðan aðgang að friðlýstum og náttúrulegum svæðum sem næst heimili sínu sem gengið er um af varúð og viðingu. Það er meðal annars af þessum ástæðum sem það skiptir miklu máli að samkomulagi um að fjaran og grunnsævið hér við Skerjafjörðinn, frá Álftanesi að Gróttu á Seltjarnarnesi verði friðlýst.