Ávarp umhverfisráðherra á ársfundi Úrvinnslusjóðs 2008

Ágætu fundargestir.

Úrvinnslusjóður hefur nú starfað í tæp sex ár, en tilgangur með stofnun hans var að koma á hagrænum stjórntækjum til að auka endurnýtingu úrgangs.

Öflug og áhrifarík umhverfisvernd byggir ekki síst á markvissri fræðslu og þar með auknum skilningi á umhverfismálum. Mikilvægt er að fræða almenning um leiðir til að ganga betur um umhverfið og draga úr mengun og náttúrspjöllum. Þetta á ekki síst við um þætti sem varða daglega umgengi okkar við náttúruna, svo sem aðgerðir til að draga úr myndun úrgangs, flokkun hans og endurnýtingu. Þótt kannanir sýni að almenningur á Íslandi sé almennt mjög jákvæður í garð endurvinnslu og langflestir flokki úrgang að einhverju leyti má betur gera ef duga skal.

Það eru áhugaverðar niðurstöður sem komu fram í nýlegri könnun sem Capacent gerði fyrir Úrvinnslusjóð. Fram kom að tæplega 91% Íslendinga flokka sorp til endurvinnslu - í afar mismiklum mæli þó. Hlutfall þeirra sem flokka sorp til endurvinnslu hefur hækkað frá síðustu mælingu árið 2006, þegar um 84% sögðust flokka sorp. Kannanir benda til að ungt fólk á aldrinum 16-20 ára standi sig einna verst í flokkun úrgangs. Mikilvægt er að ná betur til þessa aldurshóps.

Í endurvinnsluvikunni sem Úrvinnslusjóður hafði veg og vanda af nú í september, í samvinnu við umhverfisráðuneyti, menntamálaráðuneyti og nokkur fyrirtæki, var þess vegna sérstök áhersla lögð á kynningu fyrir unglinga á úrræðum til endurvinnslu. Ég fékk það skemmtilega verkefni að vera við setningu vikunnar í Menntaskólanum við Hamrahlíð og heimsótti síðan Menntaskólann við Sund ásamt menntamálaráðherra. Þar fengum við að kynnast því hvernig skólinn tekur virkan þátt í verkefninu og hefur sett sér metnaðarfull markmið til að draga úr myndun úrgangs og auka endurvinnslu í skólanum. Átakið vakti almenna athygli og þátttaka unga fólksins í framhaldsskólum um allt land var kröftug og skemmtileg.

Í vor efndi ráðuneytið, Úrvinnslusjóður og Sorpa bs. til sýningarinnar Vistvænn lífstíll þar sem lögð var áhersla á að kynna og fræða almenning um hvað er í boði af vistvænum vörum og þjónustu. Sýningin var haldin í Perlunni og var gaman að sjá að þangað sótti fólk á öllum aldri, einnig talsverður fjöldi af ungu fólki. Ég hef trú á því að meðal þess sé frjór jarðvegur og vaxandi áhugi fyrir umhverfis- og náttúruvernd.

Sveitarfélög og fyrirtæki eru tengiliðir milli Úrvinnslusjóðs og almennings. Því er mikilvægt að sveitafélög og fyrirtæki sem vinna að úrgangsmálum séu sýnileg og vel sé staðið að kynningu þeirra valkosta sem þeir bjóða íbúum í úrgangsmálum. Ég vil nota tækifærið og þakka starfsfólki Úrvinnslusjóðs fyrir þeirra öfluga fræðslustarf og þá ekki síst fyrir að beina sjónum sínum og kröftum að unga fólkinu í landinu.

Fordæmi stjórnvalda skiptir líka máli í þessu sambandi. Nýverið setti umhverfisráðuneytið sér nýja umhverfisstefnu og hefur það nú að markmiði að verða í fararbroddi í vistvænum rekstri. Samkvæmt umhverfisstefnunni mun ráðuneytið meðal annars halda grænt bókhald og gefa út ársskýrslur um stöðu umhverfismála í ráðuneytinu. Í stefnunni er að finna ákvæði um að ráðuneytið skuli veita almenningi upplýsingar um umhverfismál og starfsemi ráðuneytisins. Ennfremur er kveðið á um að starfsmenn fái reglulega fræðslu um umhverfismál. Þá verður stöðugt unnið að því að draga úr myndun úrgangs og stuðlað að endurnýtingu og endurvinnslu hans.

Þegar haustar að verður starfsfólki ráðuneytisins gjarnan hugsað til Úrvinnslusjóðs, enda er það meðal venjubundinna haustverka í umhverfisráðuneytinu að huga að frumvarpi til breytinga á lögum um úrvinnslugjald. Þetta kemur til af því að lögð er áhersla á að tekjur og gjöld standist ávallt á. Á þessu haustþingi verður gerð tillaga um hækkun á álagningarstofni úrvinnslugjalds, einkum vegna leysiefna, ísósýanata og halógenaðra efnasambanda.

Á liðnum vetri var breyting gerð á lögum um úrvinnslugjald þar sem frestað var álagningu úrvinnslugjalds á einnota drykkjarvöruumbúðir og innheimtu skilagjalda af þeim til 1. janúar 2010. Starfsemi Endurvinnslunnar hf. verður því óbreytt þangað til. Unnið er að því að breyta fyrirkomulaginu og hefur verið haft samráð við Samtök iðnaðarins og fjármálaráðuneytið við þá vinnu. Ráðuneytið leggur áherslu á að við breytingar verði tryggt að áfram verði skilagjald á einnota drykkjavöruumbúðir. Stefnt er að því að leggja fram frumvarp vegna þessara breytinga á komandi þingi.

Í vor var svo fetað inn á nýjar brautir í úrgangsmálum með breytingum á lögum um meðhöndlun úrgangs þar sem komið var á framleiðendaábyrgð á raf- og rafeindatækjum en hún tekur gildi frá og með næstu áramótum. Framleiðendur munu þá reka svokallað skilakerfi og þar með taka á sig ábyrgð framleiðanda og innflytjenda á raf- og rafeindatækjaúrgangi. Þá hefur verið skipuð stýrinefnd sem hefur umsjón með starfsemi skilakerfa. Um leið var gerð breyting í þá veru að Úrvinnslusjóði er heimilt að gera samninga um að taka að sér verkefni sem falla undir lög um meðhöndlun úrgangs, nr. 55/2003. Slíkir samningar skulu samþykktir af ráðherra. Það verður spennandi að fylgjast með fyrstu skrefum þessa kerfis en ég er sannfærð um að vel takist til og sú reynsla sem atvinnulífið hefur af Úrvinnslusjóði muni nýtast vel.

Góðir fundargestir.

Ég þakka ykkur áheyrnina og vona að aðalfundurinn verði árangursríkur.